Stłuszczenie wątroby to stan polegający na nadmiernym gromadzeniu tłuszczu w wątrobie, co może prowadzić do zaburzenia jej funkcji. Choroba ta może być związana z nadmiernym spożyciem alkoholu lub występować niezależnie od alkoholu – w przebiegu nadwagi, otyłości, cukrzycy typu 2 i innych zaburzeń metabolicznych.

Alkohol a stłuszczenie wątroby
Ryzyko alkoholowego stłuszczenia wątroby wzrasta przy spożyciu:
powyżej 30 g etanolu dziennie u mężczyzn, powyżej 20 g etanolu dziennie u kobiet.
W przypadku rozpoznanego stłuszczenia wątroby zaleca się całkowite unikanie alkoholu.

Zalecenia żywieniowe

Regularne spożywanie posiłków

• Jedz 4–5 posiłków dziennie o stałych porach.
• Unikaj przejadania się i podjadania między posiłkami. Nie pomijaj posiłków.
• Ostatni posiłek spożywaj 2–3 godziny przed snem.

Warzywa i  owoce

• Spożywaj co najmniej 400 g warzyw i owoców dziennie, z przewagą warzyw.

Produkty zbożowe

• Wybieraj     produkty    pełnoziarniste:    pieczywo     razowe,    grube    kasze,     brązowy  ryż, pełnoziarniste makarony.
• Ogranicz produkty z mąki oczyszczonej (jasne pieczywo, ciasta, chałka).

Błonnik pokarmowy

• Dieta powinna być bogata w błonnik pokarmowy, jego źródła to: warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, nasiona roślin strączkowych.

Źródła białka

• Wybieraj: ryby, chude mięso, jaja, mleko i fermentowane produkty mleczne o obniżonej zawartości tłuszczu, rośliny strączkowe ( jeśli są dobrze tolerowane).
• Ogranicz spożycie czerwonego mięsa i przetworów mięsnych.

Tłuszcze

• Ogranicz tłuszcze zwierzęce (smalec, masło, śmietana, tłuste mięsa). Stosuj oleje roślinne, tj.: olej rzepakowy, oliwa, olej lniany.
• Spożywaj ryby 2 razy w tygodniu, w tym tłuste ryby morskie (np. łosoś, tuńczyk, makrela).

Cukier i słodycze

• Ogranicz spożycie cukru, słodyczy, wyrobów cukierniczych oraz słodzonych napojów.

Sól

• Ogranicz spożycie soli.
• Unikaj produktów wysokoprzetworzonych (dań typu fast food, paluszków, chipsów, dań instant).
• Do przyprawiania potraw używaj ziół i przypraw bez dodatku soli.

Nawodnienie

• Spożywaj minimum 2-2,5 l płynów dziennie, głównie w postaci wody, zrezygnuj z napojów słodzonych.

Techniki kulinarne

• Zalecane jest gotowanie, duszenie, pieczenie, gotowanie na parze. Unikaj smażenia i panierowania.

Styl życia

• Dbaj o codzienną aktywność fizyczną, dostosowaną do wieku i stanu zdrowia. U osób z nadwagą lub otyłością zaleca się stopniową redukcję masy ciała. Utrzymanie prawidłowej masy ciała zmniejsza ryzyko progresji choroby.

Źródła i materiały edukacyjne:
https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2022/11/4.-Zywienie-w-chorobie- stluszczeniowej.pdf

Chemioterapia polega na stosowaniu leków cytotoksycznych lub cytostatycznych, których celem jest niszczenie i/lub hamowanie wzrostu komórek nowotworowych. Leki te oddziałują głównie na komórki szybko dzielące się, co stanowi podstawę ich skuteczności przeciwnowotworowej. Ze względu na ogólnoustrojowe działanie leków, leczeniu często towarzyszą działania niepożądane, m.in. ze strony przewodu pokarmowego, zaburzenia łaknienia, zmiany odczuwania smaku, nudności, wymioty oraz ryzyko utraty masy ciała i niedożywienia.

Nie istnieje jedna dieta odpowiednia dla wszystkich pacjentów. Sposób żywienia powinien być indywidualnie dostosowany do stanu chorego, rodzaju leczenia oraz występujących dolegliwości.

Ogólne zasady żywienia w trakcie chemioterapii:

W okresie bez dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego zaleca się dietę, opartą na zasadach zdrowego żywienia.

Celem żywienia jest zapobieganie niedożywieniu oraz utracie masy ciała.

Gdy zwykła dieta nie wystarcza do pokrycia zapotrzebowania organizmu, można zastosować produkty specjalnego przeznaczenia medycznego (FSMP). Są to preparaty o wysokiej wartości energetycznej i odżywczej, podawane w niewielkiej objętości.

Unikaj!

Grejpfrut zawiera związki (furanokumaryny), które hamują aktywność enzymów wątrobowych odpowiedzialnych za metabolizm leków. Może to prowadzić do zwiększenia toksyczności chemioterapii. Zaleca się całkowitą eliminację grejpfruta, soku grejpfrutowego i produktów z jego dodatkiem.

Aktywność fizyczna

Zalecana jest lekka, regularna aktywność fizyczna (np. spacery), dostosowana do stanu pacjenta. Aktywność może poprawiać apetyt i samopoczucie.

Postępowanie żywieniowe przy nudnościach i wymiotach:

• Spożywaj małe objętościowo posiłki, często (co 2–3 godziny).
• Wybieraj posiłki o temperaturze pokojowej lub chłodne, o łagodnym zapachu.
• Jedz w dobrze wywietrzonych pomieszczeniach.
• Po posiłku utrzymuj pozycję pionową.
• Dbaj o odpowiednie nawodnienie – ok. 1,5–2 l płynów dziennie (jeśli nie ma przeciwwskazań medycznych).

Zalecane płyny:

• woda niegazowana lub lekko gazowana,
• napary imbirowe, herbata imbirowa,
• herbata czarna.

Produkty niewskazane:

• mocna kawa,
• napary z mięty,
• potrawy tłuste, smażone, ostre i intensywnie pachnące.

Postępowanie żywieniowe przy zaburzeniach smaku i braku apetytu:

• Spożywaj małe porcje, nawet 6–8 razy dziennie.
• Dbaj o estetykę i różnorodność kolorystyczną potraw.
• Doprawiaj potrawy zgodnie z tolerancją i preferencjami chorego, dodając, np.: świeże zioła.

W przypadku metalicznego posmaku stosuj sztućce niemetalowe.

Konsystencja posiłków

Zalecane są potrawy łatwe do spożycia:

• koktajle,
• zupy krem,
• musy, pasty, puree,
• galaretki, kisiele,
• miękkie pulpety i potrawy w sosie,
• produkty chłodne,
• sorbety owocowe,
• mrożone owoce (np. banan, truskawki, maliny),

W przypadku wystąpienia objawów ze strony przewodu pokarmowego zaleca się dietę łatwostrawną, która pozbawiona jest produktów wzdymających, tłustych, pikantnych, o wysokiej zawartości błonnika pokarmowego.

Zalecenia diety łatwostrawnej:

Płyny i nawodnienie:
Pij regularnie wodę, lekkie buliony na słabych wywarach roślinnych lub z chudych mięs, słabe napary z herbaty, kompoty.

Forma posiłków:
Spożywaj małe posiłki, często.
Zalecana obróbka termiczna: gotowanie, duszenie, pieczenie w folii lub pergaminie, gotowanie na parze.
Unikaj smażenia i panierowania.

Wybieraj:
Produkty zbożowe: ryż biały, pieczywo pszenne, drobne kasze.
Białko: chude mięso (kurczak, indyk, królik), ryby, jaja gotowane na miękko,
Warzywa i owoce: obrane ze skórki, gotowane lub pieczone, puree, przeciery.
Wyeliminuj produkty ciężkostrawne i wzdymające, tj. warzywa kapustne i strączkowe, czosnek, cebula, śliwki, czereśnie, winogrona.

Przygotowanie i przyprawianie:
Doprawiaj potrawy delikatnie, najlepiej sprawdzi się pieprz ziołowy, wanilia, natka pietruszki, koperek, tymianek, oregano, bazylia.

Unikaj:
ostrych przypraw, tłustych sosów i ciężkostrawnych dodatków, potraw smażonych, tłustych, bardzo słodkich, wysokoprzetworzonych.

Zrezygnuj:
z picia napojów alkoholowych i palenia tytoniu.

Źródła i materiały edukacyjne:
https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/nowotwory/dieta-w-trakcie-chemioterapii/
https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2022/05/zalecenia_dietetycy_dieta-lekkostrawna-28.11.2023.pdf